Kalbin göğsünden fırlayacakmış gibi heyecanlandığın, ellerin ve dizlerin titrediği için yapacağın işi yapmakta zorlandığın oldu mu?

İyi performans gösterme baskısı, çocukların bu tarz şeyler yaşamasına neden olur.

100 metre yarışında, okulun yetenek yarışmasında veya sınıfa yapılan sunumda iyi performans gösterme arzusu, güçlü bir duygudur. Ama bu arzu, baskıyı beraberinde getirir. İyi bir iş çıkaramama korkusu, çocukları bunaltabilir ve istedikleri performansı göstermelerini engelleyebilir.

Onlarla duyguları hakkında konuşmak ve heyecan duymalarının doğal olduğunu söylemek faydalı olur. Heyecan duyarız, çünkü yaptığımız işi önemseriz. Basit bir teknik kullanarak heyecanın başa çıkılamaz hale gelmesini önleyebiliriz.

Heyecanlandığımız zaman nefes almamız değişir. Kısa ve sık nefes alıp veririz. Bu nefes alma şekli, "savaş veya kaç veya don" tepkimizi tetikler.

Çocuğuna, bununla mücadele etmek için nefes vermesine odaklanmasını söyle. Uzun, yavaş, kontrollü bir şekilde nefes versin. Bunu yaptığında sakinleşecek ve vücudunun "dinlen ve hazmet" sistemini etkinleştirecektir. Nefes verirken altın renginde bir sicimi kendisinden uzağa üflediğini ve onunla birlikte heyecanının bittiğini hayal etmesi de işe yarayabilir.

Sporda zaferler kadar yenilgiler de çocuklar için bir derstir. Ama bu dersi anlamaları kolay olmayabilir. Sporda başarıyı değer ve mutlulukla ilişkilendiririz. Çocuklar da bu mesajı çok erken yaşta alır. Bu yüzden kaybettikleri zaman dünyanın sonu gelmiş gibi hissedebilirler.

Böyle hissetmemeleri için kaybetmenin de sporun ve hayatın bir parçası olduğunu anlamalarına yardımcı olabiliriz.

Oyun, kaybetmeye alışmak için harika bir fırsattır. Hayali oyunlarda çocuklar aşmaları gereken engellerle karşılaşabilir. Örneğin, "İngiltere hayali finalde Brezilya'ya yenilecek mi?" Daha somut oyunlarda da her zaman kazanan ve kaybeden vardır: "Bitiş çizgisini ilk kim geçecek?"

Bu durumların hepsinde çocuklar, yenilginin yaşattığı hayal kırıklığını erkenden yaşar ama aynı zamanda hayatın devam ettiğini de görür. Oyun devam eder; arkadaşları onlarla oynamak istemeye, ebeveynleri ise onları sevmeye devam eder.

Bir ebeveyn olarak başarısızlıkla başa çıkmakta zorlanıyorsan çocuğun da senden görüp aynısını yapabilir. Günlük hayattaki başarısızlıklarını (bir işi zamanında bitirememek veya yanlış toplantıya girmek gibi) not et ve bunları çocuğunla konuş. Ne yaşadığını ve ne hissettiğini ona anlat.

Bazen çocuklarımızın başarısızlığı öğrenmesine izin vermeyiz ve bu, ilerlemelerini aksatabilir. Çocuğuna kendi koçu olmasını öğret ve zor durumlarla başa çıkmasına yardımcı olacak sloganlar bul: "Elimden gelenin en iyisini yapacağım ve bu yeterli olacak." "Katılmazsam kazanma şansım %0. Katılırsam en azından kazanma şansım var."

Kazanma-kaybetme baskısını azaltmanın bir başka yolu da sonuç yerine eforu ödüllendirmektir. Böylece çocuklar, kazanıp kaybetmelerinden bağımsız olarak, gösterdikleri eforun övgüye ve ödüle değer olduğunu öğrenir.

Bazı çocukların ilgi alanları erkenden şekillenir, bazılarının neye ilgi duyduğunu keşfetmesiyse yetişkinliği bulabilir. Ayrıca çocukların ilgi alanları zaman içinde değişebilir. Önemli olan şey, kendimizi iyi hissetmemizi sağlayacak şeyleri bulabileceğimiz alanı yaratmaktır.

Bunun bir yolu; dans, futbol, yüzme gibi çocukları mutlu edecek, heyecanlandıracak, rahatlatacak veya onlara umut aşılayacak düzenli aktivitelerdir. Ama bu bazı çocuklarda işe yaramaz; o zaman oyun devreye girer.

Bazı çocuklar önce bir aktiviteye yoğun ilgi duyar, sonra başka bir aktiviteye geçer. Bazıları ise aynı zamanda birkaç farklı aktiviteyi denemeyi tercih eder. Çocuğunun tercihi ne olursa olsun, ona hem evin içinde hem de dışarıda birbirinden farklı aktiviteleri
denemesi için zaman ve yer sunmalısın.

Vücut, hissedilen duyguyu ve bir şeye duyulan ilginin gerçek olup olmadığını gösterebilir. Bir kağıda vücut resmi çiz ve çocuğuna farklı senaryolar sun. Örneğin: "Büyük bir kupa finalinde son penaltıyı atacak olsan neler hissederdin?" Ondan duygularını resim üzerinde
göstermesini iste. Muhtemelen heyecan duyacağını, kalbinin hızlı atacağını ve midesinde
kelebekler uçuşacağını söyleyecektir. Sevdiği bir diziyi izlerken ise
sakin olacağını söyleyecektir.

Ona aktivitelerini ve hobilerini sor. Bunları yaparken fiziksel olarak neler hissediyor? Muhtemelen bu soruyu hiç düşünmemiştir. Çocuğunun vücuduna odaklanmasını sağlayarak neler hissettiğinin farkında olmasına ve bir aktivitenin ilgisini çekip çekmediğini anlamasına yardımcı olabilirsin.

Spor yaparken kendini göstermen gereken anlar olur. Ama bir çocuğun grupta,
takımda, hatta eğlencesine oynanan bir oyunda bile kendini öne çıkarabilmesi için
güçlü bir öz güvene sahip olması gerekir. Yanlış gidebilecek şeyleri düşünmeden
öne atılmak kolay bir iş değildir. Peki, buna karşı ne yapabiliriz?

Çocuğumuza, hayata hep hayali bir gözlükle baktığımızı anlatabiliriz. Yorgun ve endişeliyken dünyaya koyu bir gözlükle bakarız, yani her zaman işlerin yanlış gideceğini varsayarız. Çocuğunun bundan çıkarması gereken ders ise şudur: Bu gözlüğü değiştirmek, onun elindedir. Dünyaya daha pozitif bir açıdan bakmayı seçebilir.

Çocuğun oyunlara katılmakta veya yeni şeyler denemekte zorlanıyorsa ondan gözlüğünü değiştirmesini iste. Gözlüğünü çizmesini ve bu değişikliğin bakış açısı üzerindeki olası etkisini anlatmasını söyleyebilirsin.

Çocuğun yeni şeyler denemekten çekinmeyen biri gibi davrandığı zaman kendisini öyle görmeye başlar. Grup aktivitelerine katılmak istemekten korkmuyormuş gibi davranırsa kendisini böyle görmeye
ve bu şekilde davranmaya başlayacaktır. Bunun kendisine kazandıracağı öz güven ise hayatı boyunca onunla olacaktır.